Basnik Benedikt Dyrlich je přez lěta literarneho a publicistiskeho tworjenja stajnje tež krótku powědacu prozu spisał. Za słuchoknihu je sam wubrał někotre powědki ze swojeje 2022 wuńdźeneje zběrki “Na motawych mjezach”. Su to “Cuza hospoda”, “Mlokowy karan”, “Na motawych mjezach”, “Nazymny park” a “Kup domu”. Po dołhosći a formje rozdźělne, jednoći powědki nošna tema: poćah Jěwy a Hadama we wšej swojej trajnej komplikowanosći. Zdobom wěnuje so awtor w powědkach kritisce towaršnostnym zjawam. Na předań tež jako MP3-download.
Kak bě to z dźědom a jeho cigarami, štó bě je tajnje kurił a potom wěste ćeže měł, abo podobnje z dźědowym dobrym palencom, z kotrymž chcychu wjesni hólcy w dohodownym času kurotwy łójić? Što bě so stało při plincypječenju bjez wowki a maćerje? Kak přinjese baba dźěći do swójbow? Wšo to a dalše słyšiće na słuchoknize z wuběrkom Jana Wornarjowych žortnych powědančkow, kiž su połne swojorazneje šibałosće.
Za słuchoknihu je basnica a awtorka krótkoprozy wubrała někotre powědki
ze swojeje 2021 wuńdźeneje zběrki »Stop a stup«: »Krawata«,
»Čerwjenawka«, »Wažny pismik«, »Doktor Fridolin Fumlofak«,
»Flockdownkino« a dalše. W nich zapopaduje kedźbliwje wokomiki wšědneho
dnja a wosebitych podawkow. Ze šćipatym humorom wopisuje na zabawne
wašnje mjenje abo bóle zwjeselace zjawy našeho časa a žiwjenske
wobstejnosće.
Za słuchoknihu, wušłu składnostnje 85ćin Jurja Kocha, je woblubowany spisowaćel wubrał wujimki ze swojeju knihow »Zabych ći něšto rjec. Dopomnjeća na wažne zažne časy« a »Wětrnik na třěše. Dopomnjeća na młode a zrałe lěta«. Su to žortne anekdoty a powědki wo přebywanju na serbskim gymnaziju we Warnoćicach, wo času na wyšimaj šulomaj w Budyšinje a Choćebuzu, wo studijnym času w Lipsku a prěnich kročelach jako rozhłosowy reporter w Choćebuzu. Ze swojim znatym humorom wopisuje Koch tehdyše žiwjenske wobstejnosće a spomina na wosoby, kiž su směr jeho žiwjenskeho puća raz bóle, raz mjenje wobwliwowali. So wě słuša k nim tež jeho prěnja wulka lubosć Greta.Wobsah
1. Warnočanske knedliki 32:34
2. Greta 12:18
3. Dračina z braču 10:54
4. W Małym Parisu 11:43
5. Strjažowski worjoł 9:01
Słuchanska proba
Wótsłuchańske knigły „Cerwjenawka a druge bajki“ su nowy material w dolnoserbskej rěcy. Na dwěma cejdejkoma jo nagranych źaseś bajkow bratšowu Grimm, kótarychž tekst jo se južo wótśišćał w knigłach „Cerwjenawka a druge bajki“ wudanych w lěśe 2019. Ku kuždej bajce słuša teke spiw. Muziku za spiwy jo nagrała kupka „Serbska reja“, spiwał jo Fabian Kaulfürst. Wón a teke Marja Elikowska-Winklerowa stej cytałej bajki nagrane na cejdejkoma. Wótsłuchańske knigły mógu pomagaś we wucbje wugronjenja a rozměśa powědaneje rěcy.
Das Hörbuch „Cerwjenawka a druge bajki” [Rotkäppchen und andere Märchen] ist ein neues Material in niedersorbischer Sprache. Zwei CD´s enthalten zehn Märchen der Gebrüder Grimm. Die Texte wurden bereits im 2019 erschienen gleichnamigen Buch veröffentlicht. Zu jedem Märchen gehört ein Lied. Die Musik ist von der Gruppe „Serbska reja”, es singt Fabian Kaulfürst. Er und auch Maria Elikowska-Winkler lesen die auf der CD veröffentlichten Märchen. Das Hörbuch kann im Unterricht helfen, Aussprache und Hörverständnis zu trainieren.
Na torhošću wosrjedź stareho města je dźeń do patoržicy hołk a tołk. Jank a Majka chcetaj pódla być a z hoberskim kołom sobu jěć. Tola nimataj pjenjezy! Poskajće, kak so jimaj to přiwšěm poradźi, što so při tym stanje a štó jimaj na kóncu z wulkeje nuzy pomha. Beno Škoda a Marta Měrćinkec staj Jankej a Majce swój hłós dałoj. Běštaj z režiserku Madleńku Šołćic a z dźiwadźelnikami Andreju Bulankowej, Marianom Bulankom, Měrkom Brankačkom a Juliju Jankowscynej w zwukowym studiju, hdźež su powědku za młodych słucharjow do mikrofona čitali a nahrawali.
Wot 4 lět
„Hej , wy tołste mróčele, sněh nam skónčnje přinjesće! Sněhaki tu hižo steja; ale nihdźe, nihdźe sněha.” Zymski čas je tola krasny, wosebje za dźěći a wosebje, hdyž je so dosć sněha našło. Wo sněh a zymu starataj so lěto wob lěto knjez Mróz a knjeni Zyma. Tam horjeka na najwjetšej mróčeli Zymtawzk steji jeju sněhowa mašina a zhromadnje wjerćitaj wulku wjertawu tak dołho, doniž njeje wšón kraj z běłej pychu wodźěty. Potom šwiknjetaj so na bobsněžnik a smalitaj na zemju. Tam dźě chcetaj z palčikami po rumpodicha jěć a pozdźišo při wobradźenju pódla być. Ale dźe da to scyła? W ćopłej stwě tola knjez Mróz a knjeni Zyma ničo pytać nimataj, abo?
1990 na tačeli a kaseće wušła powědka ze 14 spěwami je hižo njeličomne dźěći zawjeseliła. CD je zešiwk ze spěwnymi tekstami připołoženy.
Wot 4 lě
Tajkile njewšědny wopyt! Předstajiće sej: Mała Měrka je pola wowki a chce, zo jej ta hišće bajku dopowěda. Mać praji, zo leži wowka w komje a zo to njepóńdźe. Tola jako wočini Měrka durje spanskeje, je nadobo w cyle hinašim swěće. Sněh, lód a tonuški ju wobdawaja. Hdźe je wowka? Měrka zetka Taya z Afriki, kiž pyta swojeho dźěda. A što čini tu wulki běły mjedwjedź? Čehodla bydla ludźo na přibrjohu w igluwach a twarja lodźane čołmy? Hač drje wowka ju spóznaje a štó je paduch dopomnjenkow? A to najwažniše - namakatej Měrka a wowka puć zaso domoj?
Wotmołwy na tute a wjele dalšich prašenjow słyšiće w napjatej słuchohrě „Swět za durjemi“.
Wot 8 lět
„Njewobmjezujmy sej tuž swój mały swět. Dajmy jón sebi a swojim wšelako wědomje nazhonić. ... Pohlejmy wšitcy hdys a hdys kusk dale hač za wobzor swojeje wsy a wosady, zo bychmy sej dźakowano zetkanjam a wotkryćam wzajomnje byli pozbudźenje a wójmidło přez čas.“
Domizna a daloki swět, serbska rěč a jowpřińdźenje, stawizniske podawki a z nimi zwjazane wosobiny běchu temy, wo kotrychž je Alfons Frencl čas žiwjenja slědźił. Při tym wědźeše našu mału Łužicu z wulkim swětom zwjazać a pokaza, zo hižo za dworowymi wrotami nańdźeš podawki a podeńdźenja, wo kotrychž je hódno pisać. Wuběr jeho tekstow ze wšěch dobow skutkowanja sławneho serbskeho publicista je Michał Šołta zestajił, kotrež wě Stanisław Brankačk ze swojim čućiwym hłosom słucharjam zbližić. A tež Frenclowy hłós je w interviewje z Blanku Funcynej słyšeć.
Hody su čas překwapjenkow, zwjetša wozbožacych, druhdy tež njeluboznych. Wo tajkich a wonajkich překwapjenkach so tu powěda. Awtorki a awtorojo młódšich a staršich generacijow wopisuja na zabawne wašnje podawizny, kotrež drje móža so jenož w hodownym času stawać. Powědki jednaja wo wšelkich hodownych štomikach, wo rumpodichu a jeho běrowje při polarnym kruhu, wo rumpodichach na skazanku, wo hodownej husycy abo kočich hłowach. Dajće so překwapić!Wobsah: 1. hudźba: Pastyrjo, słyšće2. Arnošt Simon: Dóstach ptačka
3. Lubina Hajduk-Veljkovićowa: Błažijowe hody
4. Jurij Šěn: Nano, nožicy! Nano, nožicy!
5. Marja Brězanowa: Moja prěnja klanka
6. Beno Kućank: Hodownej štomikaj
7. hudźba: Spinkaj, wonka sej hraje wětr
8. Róža Domašcyna: Koče hłowy
9. Lydija Maćijowa: Měr a čas wupředatej
10. Křesćan Krawc: Połpičanski šmrěk
11. Měrana Cušcyna: W Hodźanach
12. Jěwa-Marja Čornakec: Hodowna husyca
13. hudźba: Bože dźěćo
Na Baltiskim morju wobkedźbuje Marko piratow, Lukaš a Maja zadobudźetaj so – štož je kruće zakazane – do stareje cyhelnicy, Jonas pomha mysterioznemu mužikej, kotryž ma tři woči a štyri ruki, a Roman a Hanka nawučitaj swojeho noweho, woheń pluwateho přećela Ignata lětać ... Što – to njewěriš? Njewěš da, zo je w prózdninach wšo a wšitko móžno? Słuchaj a daj so překwapić!
Wot 8 lět
Tući awtorojo su na słuchoknize zastupjeni: Lubina Hajduk-Veljkovićowa, Annamaria Hadankec, Monika Dyrlichowa a Pětr ŠołtaDlěje hač dwě hodźinje móža sej dźěći, ale tež dorosćeni, kiž swoju fantaziju hišće zhubili njejsu, do bjezstarostneho swěta wulećeć.
„Gaž wětšyk dujo“ jo titel słuchoknigłow, kenž pśedpołožyjo Ludowe nakładnistwo Domowina k 125. narodnemu dnju Miny Witkojc (1893–1975). Wuznamna basnikarka a wójowarska casnikarka běšo w Serbach prědna redaktorka, w Dolnych Serbach zasłužbna pśełožowarka nic jano basnjow Ćišinskego, Zejlera a Puškina a na jsach pilna organizatorka „Serbskich wjacorow“ ze źiwadłom a pśednosowanim, spiwanim a rejowanim. Wjele móžašo a móžo se toś wó njej powědaś, wjele jeje twórbow pśednosowaś. Na tych knigłach k słuchanju pak jo wóna sama k słyšanju. Teksty a muziku wubrała a režiju měła jo Jutta Kaiserowa.
Zhromadnje ze wšudźebyłom Wětřikom wopyta mała wćipna Sněženka mudreho Měsačka. Při šalce čerstweho bunjaceho kofeja zhoni wona wjele zajimaweho kołowokoło hód pola nas na zemi. Měsačk a Wětřik powědataj jej, kak staj wonaj Jězusowy narod před 2 000 lětami w Betlehemje dožiwiłoj, wo žiwjenju na zemi, štó běchu ći prěni při žłobiku, čehodla ludźo hody swjeća a hišće wjele wjac.Jara woblubowana hodowna CD z hudźbu, spěwami a tekstami za dźěći wot 4 lět přikrótši małym pjeracham njesćerpny čas čakanja na hody a swójbam wobradźi přitulne adwentne wokomiki.
Słuchoknigły zbližyju nam awtentiski wuběrnego znajarja a powědarja dolnoserbšćiny Herberta Nowaka. Z archiwa chóśebuskego serbskego radija jo se wubrało 13 nagrawanjow, mjazy nimi z premjery jogo awtobiografije 1992 w Serbskem domje, Bóže słowo z lěta 2003 a zapustojski žort, wulicowany we wjasołej runźe 1978.„Akurat a rozymliwje powědaś ma se pópšawem wót kuždego cłowjeka pominaś. Młogi pak tak nužli abo malsno plapoco, až móžoš jomu lěbda rozměś. W Barlinju su załožyli profesuru za retoriku a akuratne powědanje; tam som ja stawny gósć był, aby nawuknuł tak prjatkowaś, ažo wšykne luźe mě derje rozměju.” Tak dopomnjejo se Herbert Nowak na swóje študańske lěta w casopisu “Pomhaj Bóh” z měrca 2004. Ažo su jogo studije wuspěšne byli, słyšy pśisłucharstwo w nejnowšych dolnoserbskich knigłach k słuchanju. A se wě: Nic jano kak, ale co Herbert Nowak wulicujo, jo wjasele za serbske wušy a duše. Z archiwa chóśebuskego serbskego radija jo se wubrało 13 wšakich nagrawanjow, mjazy nimi z premjery jogo awtobiografije 1992 w Serbskem domje, Bóže słowo z lěta 2003 a zapustojski žort, wulicowany we wjasołej runźe 1978.
»Nakładnistwo je sej zawěrno tež toho wědome, što je z Wjesnymi šibałcami zaso do serbskeje přitomnosće přinjesło. Serbska identita njewuwiwa a njeskruća so bjez serbskich swojoraznosćow, mjez kotrymiž je šibałstwo jedna z njeparujomnych. Snadź hodźi so tole zaso za načasnu literaturu bóle wožiwić.«
Sieghard KozelAwtor a wudawaćel Marko Grojlich so jara za literarne twórby narańšich serbskich ludowych powědarjow hori. W jeho knižnej polcy steja jich knižki blisko hromadźe jako wosebita skupinka. Sam za sebje mjenuje wón awtorow „wjesnych šibałcow“, wšak su woni husto wo tajkich a hinašich šibałstwach pisali. Za słuchoknihu ze samsnym pomjenowanjom je Grojlich do tamnych knihow pokuknył a wšelke žortne powědki wupytał. A dokelž je nazhonity rěčnik, je je tež hnydom sam čitał. Zo so jemu při tym narańša serbšćina na jazyk tłóčeše, tomu so zawěrno njeje móhł wobarać. A čemu tež? Je wona tola přewšo rjana. A tak zaklinča nětko někotre twórby Richarda Iselta, Arnošta Simona, Měrćina Nowaka-Njechorńskeho, Pawoła Grojlicha a Jurja Budarja z Krakec tak, kaž su je tući spisali. Tež sławny ludowy pěsnjer Handrij Falka z Bukojny je mjez awtorami zabawnych tekstow a někotři dalši swěrni dopisowarjo do nowin, kotřiž pak su chcyjo nochcyjo njemjenowani wostali.
Der Dichter Kito Lorenc gehört zu den bedeutendsten Autoren der sorbischen Literatur. Mehr als 25 Gedichtbände von ihm sind bislang im In- und Ausland erschienen. Darunter befinden sich auch zahlreiche deutsche Ausgaben, denn Kito Lorenc dichtet und schreibt in sorbischer wie in deutscher Sprache. Vorliegendes Hörbuch bietet eine umfangreiche Auswahl seiner Gedichte aus sechs JahrzehntenAusgewählt und gesprochen hat sie der Bruder des Dichters, der bekannte Bautzener Schauspieler Michael Lorenz. Das Hörbuch mit drei CDs beinhaltet insgesamt 174 Gedichte, 119 deutsche auf CD 1 und 2, dazu 55 sorbische. Neben bekannten Gedichten wie „Struga“, „In der Kehre“ oder „Die Rasselbande im Schlamassellande“ sind auch weniger bekannte Werke zu hören. Das Gedicht „Melodie“ wird in deutscher und sorbischer Fassung gesprochen. Als exzellenter Sprecher lässt Michael Lorenz die Gedichte seines Bruders zum Klangerlebnis werden.
Hdyž lěto hodownikuje, so druhdy dźiwne wěcy stawaja. Na čumpjeli, kajkuž sej Franciska k hodam přeje, so wonka před woknom jeje stwy naraz potajne běłe šerjenje čumpa. Mato, kotryž by so nad rěčacym kompjuterom z LCD-wobrazowku zwjeselił, smě sej ducy do šule ze wšěmi hrajkami we wukładnym woknje hrajkać.
Jakub a Frido chcetaj skónčnje zhonić, zwotkel rumpodich poprawom přichadźa. Sprócny brodač pak sej na konopeju sedźo wusnje!
Što Franciska, Mato, Jakub a Frido a hišće mnoho dalšich figurow wokoło hód dožiwja, zhonja dźěći w předšulskej starobje z noweje słuchoknihi. Sydom stawizničkow a tři basnje je wudawaćelka Ingrid Juršikowa z loni wušłeje hodowneje čitanki za nje wupytała. Mjez jednotliwymi přinoškami zaklinči hodowna hudźba.
Na zahrodźe bura Žura je so knot Knut zadomił. Burej Žurej so to docyła njelubi a knotwišća wón tež měć njecha! Podobne starosće ma wowka Kata-Marka: Na jeje dworje wojujetaj honačej Bobi a Pawl wo přichilnosć kokošow. Hač pak na zahrodźe bura Žura abo na dworje wowki Katy-Marki: Dobyć móže přeco jenož jedyn!Kóžde powědančko hodźi so po třoch dźělach poskać. Kniha hodźi so za młodych slucharjow w pěstowarskej starobje.
„Na zelenej łuce rosće štom.“ Takle započina so kóžda stawiznička noweje hornjoserbskeje słuchoknihi. Čłowjek njeby wěrił, što móže so na tajkim štomje, mjez jeho korjenjemi a na łuce pod nim wšo stać! Myška wuknje płuwać, žabka wojuje wo pokal „Spěšna nóžka“ a jěžik nochce a nochce spinkać. Wot 4 lět
Jenož derje, zo je wroblik Frido sčasom lětać nawuknył. Tuž je wšudźe na městnje, hdźež je pomoc trěbna.Woblubowane stawiznički “Kak je wroblik Frido lětać nawuknył”, “Kak je myška Pip-pip płuwać nawuknyła”, “Kak je žabka Šlapka spěšnje skakać nawuknyła” a “Kak je jěžik Kałačik skónčnje spać nawuknył” z pjera Jěwy-Marje Čornakec su mjeztym rozebrane. Marja Krawcec je je nětko z profesionelnymi dźiwadźelnikami w formje sceniskeho čitanja nahrawała.
Adwent a hody − wosebje za dźěći je to najrjeńši čas lěta. Hač při paslenju hodownych darow, při pječenju poprjančkow abo při druhich hodownych přihotach – z hudźbu wšitko lěpje dźe. Za tutón potajny čas je nowa CD „Hejsa, hody du“ z 18 znatymi a mjenje znatymi serbskimi dźěćacymi spěwami wo zymje, adwenće a hodźoch wušła.
Wot 4 lětSpěwam z archiwa Serbskeho rozhłosa je Sylwija Wjeńcyna krótke zwjazowace „mosćiki“ přidała a k tomu so hodźace stawiznički napisała. Gabriela Marija Šmajdźina wě ze swojim ćopłym a měrnym hłosom dźěćom wo swjatej Borborje a swjatym Mikławšu powědać, a tež hodowna stawizna na nowym zynkonošaku njefaluje. Ze spěwami kaž „Horu horje, horu dele“, „Maći, zaswěć swěčki mi“ abo „Bože dźěćo“ móžeja sej dźěći wot 4 lět čakanje na patoržicu přikrótšić.
Wobsah:1. Wjesoły čas2. Prěnja sněženka3. Zyma w kraju4. Pip pip pip přez woknješko5. Wonka je zyma6. Maći, zaswěć swěčki mi7. Adwentny listonoš8. Wjeselo na hody9. Štóž chce k hodam něšto měć10. Hejsa, hody du11. W lěsu steji jědlenka12. Boža nóc bliža so13. Rumpodichowy dub14. Rumpodich15. Bože dźěćo16. Nadźija w zymje17. Pastyr woła18. Wusni, luby jandźelko
„Ja, kocor Stani, powědam w 12 kapitlach tuteje knihi česćenym młodym a staršim čitarjam štó a čeji sym, hdźe a kak sym na swět přišoł, pola kotrych a kajkich ludźičkow sym pobył, kajke mějach dyrdomdeje a wjele dalšich kočich dožiwjenjow mjawmjawmjaw ...“Takle pisa kocor Stani na prěnjej stronje swojeho dźenika. Mnoho dźensnišich staršich su ze stawiznu kocora Stanija wotrostli. Nětko změje přichodna generacija składnosć, powědanjam tuteho „nadobneho skoćeća“, kaž so kocor sam mjenuje, na CD připosłuchać. Serbski dźiwadźelnik Stanisław Brankačk je jemu za předležacu dźěćacu słuchoknihu swój hłós dał. Dźěći wot 9 lět zhonja tež, kak je Stanija kočidrač pokradnył, što je jemu šěra kóčka radźiła, kak je so jeho wulke wojowanje z Napoleonom skónčiło, štó su Žižka, Paša a Betty abo kak je jako detektiw pomhał paduchow wotkryć.
Na 13 luštnych a pówažnych, tšašecych a gnujucych tšojeńkow móžośo how na prědnych dolnoserbskich słuchoknigłach słuchaś, mjazy nimi dwě nagrawani z literarneje kjarmuše LND 2008 w Bórkowach. A rowno ako literarne kjarmušarje tencas buźośo wy raz do łdzow gnute raz zamyslone, raz buźo was zyma póběgowaś, nejcesćej pak móžośo se nasmjaś – zlubjone!Tšojeńka su wubrane z cytanki z tym samym titelom, kótaruž jo Jutta Kaiserowa 2008 w LND wudała, a to wóni su:Góla a góla – to njejo to samske (Jutta Kaiserowa)Naša śota Charlotte (Hync Rychtaŕ)Žeńska na wuběgach (Monika Pawlowa)Dwě twardej głowje (Beno Pětška)Pjeraty wuchac (Ana Běšowa)Jadno ze śośinych tšašecych tšojeńkow (Armin Schötz)Namóc kśětosći (Margita Heinrichowa)Wukšadnjone drjewo (Mato Nowak)Kak som ako małe źowćo móje prědne pjenjeze zasłužyła (Anamarja Matšeńcowa)Pózny namšaŕ (Erich Wojto)Nowe pódwězki (Ana Hanušowa)Źiwne wěcy se stawaju (Herbert Nowak)»Źiśeca namša« w Prjawozu (Fryco Plowka)
Jan, kiž bydli we Wotrowje, rady rysuje. Rjaneho dnja so wón njemało dźiwa: cowboy, kotrehož bě naposledk namolował, steji nadobo žiwy před nim. A postara so bórze wo wulki tohuwabohu we Łužicy. Tom – tak wón rěka – móže na přikład być dźensa hober a jutře lutk.To tola njeje normalne! Jasne, zo wočakuja Jana tójšto dyrdomdejow ze swojim nowym přećelom z dalokeho Texasa. Doniž nima so tón zaso z procha, na runje tak dźiwne wašnje, kaž bě sem přišoł.